*Το παρόν κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρατηρητής της Θράκης. Δείτε την δημοσίευση πατώντας εδώ.*
Πριν κάποιες μέρες συναντήθηκα με μία ομάδα παιδιών που κάνουμε ψυχο-εκπαιδευτικά παιχνίδια μαζί. Ήταν η πρώτη μας συνάντηση έπειτα από δύο εβδομάδες διακοπών του Πάσχα. Τους ρώτησα, λοιπόν, πώς πέρασαν και αν έψησαν αρνί, ένα παραδοσιακό έθιμο το οποίο δεν έλειψε ποτέ από τις παιδικές μου αναμνήσεις. Προς μεγάλη μου έκπληξη, κι εκεί που περίμενα να ακούσω σαν αντιλογία το «κυρία, εμείς ψήνουμε κατσίκι, όχι αρνί», όλα τα παιδιά, εκτός από ένα, μου απάντησαν «όχι, δεν ψήσαμε αρνί». Τόλμησα να υποθέσω πως στα βλέμματα τους υπήρχε και μία έκφραση απορίας για το περιεχόμενο της ερώτησής μου. Ομολογώ ότι ξαφνιάστηκα ακόμα περισσότερο όταν μόνο δύο παιδάκια μου είπαν πως τραγούδησαν το Σάββατο του Λαζάρου και ήξεραν τι τραγουδάμε.
Αναπόφευκτα, μπήκα σε μία γεροντική λατρεία ενός παρελθόντος, ψεγάδια του οποίου, τείνουν να ζουν ακόμα περισσότερο στις μνήμες μας παρά στις συνήθειες μας. Αναρωτήθηκα για την ζωή που κυλάει και για τα παιδιά που μεγαλώνουν μαζί μας σε αυτή την καθημερινότητα που συνεχώς αλλάζει. Η ζωή επινοεί συνεχώς καινούργιες καταστάσεις και μας διδάσκει συνεχώς με το πέρασμα του χρόνου. Και είναι η σχέση γονέων – παιδιού αυτή που μεταδίδει, όχι μόνο την ίδια την ζωή, αλλά και την τέχνη του να ζει κανείς και μάλιστα να ζει μία ζωή ευτυχισμένη – ότι κι αν σημαίνει αυτό. Κι όμως, συχνά, παρατηρώ πως η τέχνη της ζωής, τείνει να μοιάζει πια με τέχνασμα. Ένα ποικιλόμορφο και με ζωηρά χρώματα και ήχους, τέχνασμα για να περάσει απλώς ο χρόνος. Δεν ξέρω αν περνάει καλά αυτός ο χρόνος, σίγουρα όμως προσπαθούμε να προσφέρουμε ευχάριστες στιγμές, γεμάτες με πολύχρωμες δραστηριότητες, με έντονες εμπειρίες, με κάτι φαντασμαγορικό, αρκεί να αποφύγουμε το έσχατο κακό που χαλάει όλη την ευτυχία: την βαρεμάρα.
Κι έτσι, εκεί που όλες οι οικογένειες κουβαλάμε μαζί μας ιστορίες και αφηγήσεις, αυτές μοιάζουν πια παραμελημένες και κρυμμένες σε σκονισμένα άλμπουμ φωτογραφιών κάτω από ένα σύνθετο τηλεόρασης. Κι εδώ παρατηρώ πως κρύβεται ένα κενό στην δική μας δυτική κοινωνία, σχετικά με το θέμα του να ζεις. Το παρελθόν φαίνεται γεμάτο με παραδοσιακές τελετουργίες και συλλογικές στιγμές, τόσο θρησκευτικές και πολιτισμικές, όσο και οικογενειακές. Στιγμές που η τέχνη του να ζεις συν-κατασκευαζόταν στον χώρο και στον χρόνο μέσα από το “μαζί” και δεν προσπερνούνταν από τεχνάσματα γρήγορης κατάποσης του χρόνου. Αξίζει να αναρωτηθούμε, τι υπάρχει στο κενό εκείνο όταν επιλέγουμε να μην ακολουθήσουμε κάποιες συλλογικές τελετουργίες, όπως είναι για παράδειγμα το ψήσιμο του αρνιού. Όταν κάτι δεν συμβαίνει, γίνεται κάτι άλλο στην θέση του. Η αλλαγή και η προσαρμογή είναι αναπόφευκτη. Αναπόφευκτη όμως δεν είναι η συλλογική απαλλαγή ευθύνης και ελέγχου. Το τι θα αντικαταστήσει αυτό που χάνεται, παραμένει συλλογικό και εντός του ελέγχου μας.
Σε αυτήν ακριβώς την τοποθέτηση θεωρώ πως βρίσκεται η δυσκολία της σύγχρονης ζωής, καθώς είναι μία ζωή που βιώνεται παράλληλα και όχι μαζί. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κομμάτι της πρόληψης των ψυχοσυναισθηματικών δυσκολιών, αφού αν βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής ολόκληρης της οικογένειας, βελτιώνεται αυτομάτως και η παιδική δυσφορία. Τα παιδιά γκρινιάζουν και διαμαρτύρονται, φωνάζουν και επιτίθενται, όχι γιατί δοκιμάζουν κόλπα χειριστικά. Αντιθέτως, η συμπεριφορά τους αποτυπώνει την δυσφορία μίας ολόκληρης εποχής. Μιας εποχής πληθωρισμού υλικών και ένδειας συναισθηματικής σύνδεσης. Τα παιδιά βαριούνται γιατί δυσκολεύονται να βρουν νόημα. Μου φαίνεται ότι κι εμείς, ως γονείς, δυσκολευόμαστε να τους βοηθήσουμε γιατί διαπραγματευόμαστε την δική μας εύρεση νοήματος. Μέσα στην δίνη των ατελείωτων υποχρεώσεων που συνεχώς τρέχουν, η καθημερινότητα μοιάζει με έναν περίπλοκο λαβύρινθο. Ποιος περνάει καλά άραγε μέσα σε έναν λαβύρινθο;
Η οικογένεια είναι ένα ολόκληρο επικοινωνιακό σύστημα με μεγάλο βάθος, το οποίο αξίζει να βιωθεί, μαζί με τις δυσκολίες του, στο έπακρο. Ας επιτρέψουμε στην κούραση μας να μας δώσει χρόνο, ας κάνουμε ένα διάλειμμα και ας κοιτάξουμε την καθημερινότητά μας με την οικογένεια και τα παιδιά μας σαν εξωτερικοί παρατηρητές. Ας αναστοχαστούμε λοιπόν: Αισθανόμαστε καλά μέσα στην οικογένειά μας αυτή την στιγμή; Αισθανόμαστε ότι ζούμε μαζί με φίλους, ανθρώπους που μας αρέσουν και τους εμπιστευόμαστε και τους αρέσουμε και μας εμπιστεύονται κι αυτοί; Χαιρόμαστε, ενθουσιαζόμαστε που είμαστε μέλη αυτής της οικογένειας; Τι απαντήσεις παίρνουμε; Όποιες κι αν είναι αυτές, είμαι σίγουρη ότι αν το επόμενο Πάσχα ψήσουμε όλοι μαζί αρνί, οι απαντήσεις μας θα αλλάξουν έχοντας θετικό(τερο) πρόσημο.
Οι ανθρώπινες ζωές δεν σχεδιάστηκαν για να είναι ατομικές ζωές. Οι ανθρώπινες ζωές χρειάζεται να βρίσκονται σε μία συλλογική ροή, αναγνωρισμένη και επεξεργασμένη μέσα από συγκεκριμένες τελετουργίες του ανήκειν σε ομάδα. Κάθε παιδί που γεννιέται, κοιτάζει μεγαλώνοντας τους ενήλικες που έχει γύρω του για να μάθει να αντιμετωπίζει την ατομική ύπαρξή του. Μέσα από απλές πράξεις και συμπεριφορές, όπως το να μάθουν να περπατάνε ή να μιλάνε, μαθαίνουν την τέχνη της ζωής. Γιατί αν μάθουν να περπατάνε και να μιλάνε, θα μάθουν και να έρχονται γεωγραφικά και συναισθηματικά κοντά με άλλους ανθρώπους. Θα μάθουν πως χτίζεται το μαζί και η ζωή δεν θα μοιάζει πια τόσο μοναχική. Μπορεί οι συλλογικές τελετουργίες να χαθούν και να αλλάξουν μορφή, ένα όμως θα παραμείνει σταθερό: το συλλογικό της οικογένειας. Δεν θα σταματήσουμε ποτέ να είμαστε μέλη μιας οικογένειας και αυτήν την τέχνη αξίζει να την μάθουμε στα παιδιά μας.
