Ψυχικές διαταραχές: μια διαταραγμένη διυποκειμενικότητα
Καθώς διάβαζα το έργο της Lisa Guenther για την ισόβια απομόνωση στις φυλακές ως μορφή κοινωνικού θανάτου, πολλές σκέψεις προέκυψαν στο μυαλό μου. Η Guenther αναλύει τη βία στην απομόνωση μέσω του πρίσματος της κριτικής φαινομενολογίας, υποστηρίζοντας ότι η απομόνωση καταστρέφει τις διυποκειμενικές σωματικές σχέσεις πάνω στις οποίες βασίζεται η προσωπικότητα, μέσα από την παρατεταμένη στέρηση της άμεσης, καθημερινής επαφής με άλλους ανθρώπους. Όταν η αίσθηση της ατομικής προσωπικότητας απειλείται να διαλυθεί σε τέτοιες συνθήκες, οι άνθρωποι εμφανίζουν τα ίδια συμπτώματα: άγχος, σύγχυση, κατάθλιψη, παραισθήσεις, κόπωση, πονοκεφάλους και ανεξέλεγκτο τρέμουλο. Σας ακούγονται γνωστά αυτά τα συμπτώματα;
Αφορμώμενη από την ανάλυση της ισόβιας απομόνωσης, την εμπειρία της βίας ως μοναχικό βίωμα και την κριτική φαινομενολογία που υποστηρίζει ότι η ατομική προσωπικότητα είναι διυποκειμενική (δηλαδή, η υποκειμενικότητα δεν είναι στατική, αλλά διαρκώς (συν)κατασκευάζεται στον χρόνο και στον χώρο από και με τους άλλους), υποστηρίζω ότι οι ψυχικές διαταραχές μπορούν να θεωρηθούν ως μια ακραία, βίαιη διαταραχή της διυποκειμενικότητας, η οποία οδηγεί σε μια μοναχική εμπειρία του εαυτού. Οι ψυχικές διαταραχές είναι το αποτέλεσμα της διάσπασης των συνδέσμων μιας ενσωματωμένης, διαπροσωπικής υποκειμενικότητας, καθρεφτίζοντας την εμπειρία των ατόμων σε απομόνωση. Όταν η αίσθηση της ατομικής προσωπικότητας απειλείται να διαλυθεί, οι ψυχικές διαταραχές, με μια ιδιαίτερα δυσλειτουργική συμπτωματολογία, λειτουργούν ως μία ακραία προειδοποίηση ώστε το «υπόλειμμα» της αίσθησης του εαυτού να επανασυνδεθεί με τον εξωτερικό κόσμο και τους άλλους.
Η μοναξιά και η ψυχική απομόνωση: το σώμα στον κόσμο των σχέσεων
Τα άτομα με ψυχικές διαταραχές συχνά βρίσκονται σε μια κατάσταση συναισθηματικής και ψυχικής μοναξιάς, απομονωμένα από τις κοινές κατασκευές της κοινωνικής ζωής. Αυτά τα άτομα δεν μπορούν να συνδεθούν ουσιαστικά με άλλους, οδηγούμενα σε μια λειτουργία επιβίωσης που στηρίζεται αποκλειστικά στους πόρους της δικής τους υποκειμενικότητας. Ωστόσο, αυτή η μοναχική κατάσταση δεν είναι επαρκής για την ανθρώπινη ύπαρξη. Αν ούτε τα υποκείμενα ούτε τα αντικείμενα έχουν ουσία ή νόημα έξω από το πεδίο των σχέσεων, πώς μπορεί να επιβιώσει κανείς έξω από αυτές τις σχέσεις; Ως εκ τούτου, οι ψυχικές διαταραχές δεν πρέπει να περιγράφονται ως μια κοινωνική μορφή θανάτου, αλλά μάλλον ως μια κατάσταση ενδιάμεσης ύπαρξης, όπου οι άνθρωποι αναζητούν ξανά τη σύνδεσή τους με τον κόσμο.
Κοινωνικές δομές και ψυχικές διαταραχές: ο ρόλος της αποξένωσης
Σήμερα, πολλές κοινωνικές δομές καταδικάζουν τα άτομα σε μια αίσθηση Καρτεσιανού εαυτού, που αξιώνεται και εξαρτάται από την υλική του υπόσταση. Καπιταλισμός, πατριαρχία, ρατσισμός και ικανοτισμός (ableism) είναι μερικά από τα συστήματα που συμβάλλουν σε αυτήν την αποξένωση. Πολλές κοινωνικές ομάδες καταδικάζονται σε περιθωριοποίηση εντός των ευρύτερων κοινωνικών πλαισίων, δημιουργώντας έτσι μια πολύ βαθιά αίσθηση αποξένωσης. Αυτή η αποσύνδεση οδηγεί πιο εύκολα σε διαταραχή των σωματικών σχέσεων, του κοινού χώρου και των σχέσεων εξουσίας. Επιπλέον, τα σώματα και οι χώροι είναι αλληλοεξαρτώμενα με τέτοιον τρόπο, που αυτή η αλληλεξάρτηση τα καθιστά ευάλωτα σε διαταραχές. Ένα σώμα που αναγκάζεται να φορέσει το ένδυμα ενός ψυχιατρικού ιατρείου είναι «μέσα» στο κτίριο με έναν τρόπο που αλλοιώνει θεμελιωδώς τη δυναμική της αυτονομίας, της ικανότητας και της ενσωματωμένης εμπειρίας, εισάγοντας μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ του ατόμου, του «θεραπευτικού» περιβάλλοντος και της σχέσης του με τον κόσμο.
Η αλληλεξάρτηση σώματος, χώρου και ψυχικών διαταραχών
Οι ψυχικές δυσκολίες δεν είναι απλώς η «απομόνωση του ατόμου», αλλά και μια βαθιά αλλαγή της σχέσης του ατόμου με τον κόσμο γύρω του. Ο ψυχισμός, το σώμα και το περιβάλλον δεν είναι απομονωμένα. Η ύπαρξη μας βασίζεται στις αλληλεπιδράσεις μας με τον έξω κόσμο και τους άλλους. Οι ψυχικές διαταραχές μπορεί να φέρουν το άτομο σε μια κατάσταση οριακής ύπαρξης, όπου αναζητεί με αγωνία τη σύνδεση με τον κόσμο που το περιβάλλει.
Σημείωση της συγγραφέως: έγραψα αυτό το κείμενο πρώτα στα αγγλικά και αυτήν η εκδοχή είναι η μεταφρασμένη έκδοση. Συγχωρείστε οποιαδήποτε δυσκολία στην ακριβή απόδοση. Αν θέλετε να διαβάσετε το αρχικό κείμενο μπορείτε να το βρείτε εδώ.